De plek en de vier elementen
 

Voorafgaand aan de vier kwartetten uit het gedicht, is een citaat opgenomen uit het werk van Herakleitos, een Grieks wijsgeer uit de zesde eeuw voor Christus. Herakleitos was gefascineerd door de onophoudelijke verandering. Van hem komt de uitspraak ‘panta rhei’ (alles stroomt). Het aan Four Quartets voorafgaande citaat bestaat uit twee zinnen.

- “Ofschoon de logos aan allen gemeenschappelijk is, handelen de meesten alsof zij een eigen wijsheid bezitten”
- “De weg naar boven en de weg naar beneden zijn één en dezelfde”

Zoals elders ook genoemd, staan de vier kwartetten uit Four Quartets op zichzelf, maar vormen samen ook een eenheid. Elk kwartet bestaat uit vijf bewegingen en is genoemd naar een plek. Elk kwartet staat voor een element. Een onderverdeling in vier elementen en hun onderlinge samenhang werd reeds gemaakt door Herakleitos:

-  Fire lives in the death of earth
-  Earth lives in the death of all water
-  Water lives in the death of air
-  Air lives in the death of fire

Deze overgang van elementen in elkaar is mogelijk op grond van gelijke kwaliteiten (bijvoorbeeld nat water versus natte lucht). De door Herakleitos beschreven onderverdeling in vier elementen en hun onderlinge samenhang zou als volgt in beeld kunnen worden gebracht.

Door de beschreven wijze van overgang in elkaar, tekenen dood en leven zich af als een cyclisch proces, een cyclische beweging. Hoewel er sprake is van een verscheidenheid in verschijningsvormen, is elke verschijningsvorm uitdrukking van één en hetzelfde (Bradley: “reality is one”. Dit geldt ook voor de vier kwartetten uit het gedicht. Burnt Norton staat voor het element lucht/ruimte, East Coker staat voor het element aarde/materie, The Dry Salvages voor het element water/tijd en Little Gidding voor het element vuur/energie.

Maar, als alles een verschijningsvorm van één en hetzelfde is, dan zouden ze een bestanddeel moeten bevatten dat voor elk van hen gelijk is. Aan de vier elementen van Herakleitos, later verworden tot de alchemistische archetypen, voegde Aristoteles er om deze reden een vijfde toe: de zogeheten Quintessence. Dit was een bestanddeel van de hemellichamen. Het werd onderscheiden van de vier elementen. Aangenomen werd dat het latent in deze elementen aanwezig was. Alchemisten spraken van prima materia waarvan de wereld was gemaakt. Zij probeerden het uit de elementen te distilleren.

Zoals het woord al aangeeft, beleden de alchemisten alchemie. Alchemie is een middeleeuwse filosofie waarin occulte cosmogenie (mythische verklaring van het heelal) met praktische scheikunde werd gecombineerd. De bron van de alchemie ligt in Egypte en China. De grondslag ervan werd gevormd door de fysica van Aristoteles. Alchemisten geloofden, dat met de prima materia alle fysische obejecten konden worden geschapen. De praktische alchemisten zochten drie dingen:

- Het levenselixer (de Graal)
- Het universele panacee (wondermiddel)
- De mogelijkheid om onedele metalen om te zetten in goud (de steen der wijzen)

De Kwintessens of prima materia in Four Quartets wordt verbeeld door de vijf bewegingen waaruit elk van de kwartetten (elementen) is opgebouwd. 

Vertaald in elementen en kwintessens kan Four Quartets schematisch worden weergegeven zoals hiervoor gedaan.

- Elk element bestaat uit vijf bewegingen: elke cirkel kan worden opgedeeld in vijf eenheden
- Elk paar elementen kent een gelijke kwaliteit waardoor ze in elkaar kunnen overgaan: elk paar cirkels overlapt elkaar
- Alle elementen samen vormen één geheel: de cirkels samen vormen één nieuwe figuur
- Elk element bevat de kwintessens, die niet verschilt van de andere drie elementen: het deel in de nieuwe vorm dat het midden vormt van het geheel, maar ook van elk afzonderlijke cirkel/element deel uitmaakt.

Lees ook:
-Encyclopaedia Britannica, onder diverse trefwoorden (alchemie, herakleitos, aristoteles) en verwijzingen daarbij.