over kunstgeografie

Kunstgeografie is de naam waaronder wij cultuurhistorische en artistieke activiteiten samenvatten die betrekking hebben op het onderzoek van locaties in stad en land met zichtbare menselijke ingrepen en de daar aan verbonden herinneringen, betekenissen en mythen.

Kunstgeografie koppelt de uitkomsten van onderzoek van deze locaties en studie van bronmateriaal, aan creatief waarnemen en interpreteren.

Kunstgeografie raakt aan Kunst, Kunst- en Cultuur- geschiedenis en Geografie, en gaat te rade bij andere disciplines, zoals Cartografie, Fenomenologie en Filosofie, en wil prikkelende impulsen bieden.

uitwerking


Er zijn veel plaatsen en streken die als uitgangspunt voor kunstgeografisch onderzoek gezien kunnen worden omdat ze een reservoir vormen van allerlei zichtbare en onzichtbare betekenisvolle kenmerken.

Kunstgeografisch relevante plekken in het landschap of in de stad zijn verbonden met -veelal collectieve- historische, literaire, culturele of mythologische betekenissen, maar ook met meer individuele herinneringen. Vaak is het een combinatie van beide.

Een plek kan een vormgeving hebben die naar een betekenis verwijst, maar vaak is er weinig tot niets meer zichtbaar van wat er ooit is geweest, behoudens de herinnering, de mythe en de speculatie. Bijna altijd is er sprake van een gelaagdheid, ook in de tijd, van uiteenlopende (fictieve, legendarische, religieuze) betekenissen.

Vaak zijn geografische begrippen van belang, zoals hoogtepunten, laagtepunten, middelpunten en lijnen als meridianen en breedtegraden. Al deze "betekenislagen” van plekken zijn zelden zichtbaar maar onmiskenbaar aanwezig, en voor de kunstgeografie van essentieel belang.

Kunstgeografie richt zich ook op locaties die in beeldende kunst, literatuur, stripverhalen en film een belangrijke rol spelen als omgeving of achtergrond van allerlei gebeurtenissen in verhalen en anekdotes.

Kunstgeografisch onderzoek van plekken maakt het mogelijk om anekdotische en absurdistische, soms speculatieve, paradoxale, visionaire en zelfs controversiële elementen te combineren met gangbare betekenissen (toerisme) en wetenschappelijke achtergronden.

Een actuele onderzoeksvraag is hoe mensen omgaan met de eigen geschiedenis en de plekken waar het zich voltrok, hoe ontwikkelt zich een gebeurtenis tot (collectieve) herinnering en zelfs tot nationale mythe met alle daarbij behorende absurditeit en vertekening van de werkelijkheid? Soms lopen bijvoorbeeld politieke en historische discussies vooruit op de collectieve herinnering en claimen vast hun locatie als kristallisatiepunt van het gewenste gedenken. Het verhaal en de mythe volgen dan nog. Het gaat hierbij om gedenken, vergeten, negeren, verdringen, verwringen…

Een betrekkelijk nieuw fenomeen is het consumptieve gebruik en toenemend commercieel en recreatief aanbod van betekenisvolle locaties. Deze aspecten gaan dan ook steeds meer deel uitmaken van ons kunstgeografisch onderzoek.

Kunstgeografisch onderzoek op locatie nodigt uit tot nieuw fantasievol kijken, ervaren en handelen. 
Een kunstgeograaf reist er naar toe, vaak meerdere malen, en komt terug met nieuwe gegevens, ideeën, intrigerende beelden en tekstmateriaal. Eenmaal gepresenteerd in websiteprojecten, kunstprojecten, publicaties etc. kan dit anderen weer inspireren en stimuleren om zelf ook op deze manier op onderzoek te gaan. Bijna alle locaties in deze site zijn terug te vinden op kaarten, men kan er naar toe, om zelf op zoek te gaan naar deze “plekken als bronnen van mythen”.

Tekst: Nico Hemelaar/Jan Zeven.

 

klik voor de duitse, franse en engelse vertaling: